දිගුකාලීන කොරෝනා ලෙස නව තත්ත්වයක්
මේ වන විට කොවිඩ්-19ට අමතරව දිගුකාලීන කොවිඩ් (Long Covid) යනුවෙන් හැඳින්වෙන තත්ත්වයක් සම්බන්ධයෙන්ද වැඩි වැඩියෙන් අවධානය යොමු වෙමින් තිබේ. බොහෝ දෙනෙකුට කොවිඩ්-19 යනු කෙටි කාලීන සහ එතරම් බරපතළ රෝග ලක්ෂණ මතු නොවන රෝගයකි. බොහෝ විට එහි රෝග ලක්ෂණ දින 14ක් වැනි කාලයකින් පසු තුරන්ව යයි. නමුත් මෙම රෝගයට ගොදුරු වන හැම දෙනාටම එය එසේ නොවේ. රෝගය වැලඳෙන ඇතැමුන්ට මෙය මාස ගණනක් තිස්සේ විවිධාකාරයෙන් විඳවන්නට සිදුවන රෝගයක් බව මේ වන විට අනාවරණය වී ඇත. ඇතැම් සමීක්ෂණ අනුව පෙනී ගොස් ඇත්තේ කොවිඩ් වසංගතයේ පළමු රැල්ල ඇති වූ පසුගිය මාර්තු මාසයේ මෙම රෝගයට ගොදුරු වූ ඇතැමුන් තවමත් විවිධ රෝග ලක්ෂණවලින් පෙළෙමින් සිටින බවයි.
දිගුකාලීන කොවිඩ් (Long Covid) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මෙම තත්ත්වයයි. පසුගිය කාලයේ වෛද්යවරුන් වැනි පාර්ශ්වවල වැඩි අවධානය යොමු වූයේ කොවිඩ්-19 රෝගීන් සම්බන්ධයෙන් වුවද මේ වන විට ඉහත කී දිගුකාලීන කොවිඩ් සම්බන්ධයෙන්ද ලොකු අවධානයක් යොමු වෙමින් ඇති බව වාර්තා වේ. මේ ආකාරයෙන් ඇතැමුන්ට කොවිඩ් නිසා දිගුකාලීන ගැටලුවලට මුහුණ දෙන්නට සිදුවන්නේ මන්ද යන්න සම්බන්ධයෙන් තවමත් නිශ්චිතව තේරුම් ගැනීමට විශේෂඥයන්ට නොහැකි වී තිබීමද විශේෂත්වයකි.
දිගුකාලීන කොවිඩ් තත්ත්වයට මුහුණ දෙන සියලු දෙනාගෙන්ම පළ වන්නේ එකම ලක්ෂණ නොවන බව සඳහන් වේ. නමුත් පොදු වශයෙන් දැකිය හැකි ලක්ෂණ කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන්ද විශේෂයෙන් අනාවරණය වී තිබේ. මේ අතරින් ප්රධාන තැනක් ගන්නේ දැඩි වෙහෙස සහ තෙහෙට්ටුවයි. සමහරුන්ට රෝගය සුව වී මාස ගණනක් ගත වනතුරුත් මෙම තත්ත්වය පවතින බවත්, මෙය ඔවුන්ගේ එදිනෙදා ජීවිතයට විශාල බලපෑමක් කරන්නක් බවට පත්වන බවත් සඳහන් වේ. අඩි කිහිපයක් ඇවිදීම පවා ඉතා වෙහෙසකර කටයුත්තක් බවට පත්ව ඇති බව මෙම තත්ත්වයට ගොදුරු වූවෝ ප්රකාශ කරති.
මේ ආකාරයෙන් දීර්ඝ කාලයක් පවතින තවත් ලක්ෂණයක් ලෙස සඳහන් වන්නේ හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවයි. සුව නොවන කැස්ස, හන්දිපත්වල සහ මාංසපේශිවල වේදනාව, හිසරදය, ගඳ සුවඳ සහ රස නොදැනීම, කන් ඇසීමේ සහ ඇස් පෙනීමේ දුර්වලතා ආදියද මෙහි දී බහුලව වාර්තා වී තිබේ. ඊට අමතරව පැහැදිලිව කල්පනා කිරීමට අපහසු වීම, හෘදය වස්තුවට, පෙණහලුවලට, වකුගඩුවලට සහ බඩවැල්වලට හානි සිදුවීම වැනි තත්ත්වයන්ද දැකිය හැකි බැව් සඳහන්ය. මෙම කායික ලක්ෂණවලට අමතරව විෂාදය (depression), කාංසාව (anxiety) වැනි මානසික ගැටලුවලටද ඇතැමුන්ට මුහුණ දීමට සිදු වේ.
වෛද්ය විශේෂඥයන් පවසන ආකාරයට මෙවැනි දිගුකාලීන කොවිඩ් තත්ත්වයන් ඇති වන්නේ බරපතළ මට්ටමෙන් කොවිඩ්-19 රෝගයට ගොදුරු වූ අයට පමණක් නොවේ. ඉතා සුළු රෝග ලක්ෂණ පෙන්වූ අය පවා මෙම තත්ත්වය නිසා වේදනාවන්ට පත්වන බව හෙළි වී තිබේ. ‘දිගුකාලීන කොවිඩ් යනුවෙන් තත්ත්වයක් පවතින බවට දැන් අපට සැකයක් නැහැ’ මෙසේ පවසා ඇත්තේ එක්සෙටර් විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය ඩේවිඩ් ස්ට්රේන්ය. ‘මේ වගේ තෙහෙට්ටුවක් ජීවිතයේ මීට පෙර මම කවදාවත් අත්දැකලා නැහැ’ මෙම තත්ත්වයට මුහුණ දුන් කොවිඩ් රෝගියකු වන ජේඩ් ග්රේ-ක්රිස්ටි මාධ්ය සමග පවසා තිබිණි.
ඉතාලියේ රෝහලක් කළ අධ්යයනයකින් තහවුරු වී තිබුණේ රෝගීන්ගෙන් සියයට 87ක් පමණ මාස දෙකක පමණ කාලයක්වත් ඉහත කී එක් රෝග ලක්ෂණයකින් හෝ පීඩා විඳ ඇති බවයි. සියයට 50ක් පමණ රෝගීන් ඉතාම දරුණු මට්ටමේ තෙහෙට්ටුවකින් පීඩා විඳ ඇති බවද අනාවරණය වී තිබිණි. අයර්ලන්තයේ ඩබ්ලින්හි කර තිබූ අධ්යයනයක දී හෙළි වී තිබුණේ එම අධ්යයනය සඳහා යොදාගත් පිරිසගෙන් සියයට 50ක් පමණ දෙනා සති 10ක කාලයක් ගතවන තුරුත් ඉහත කී ආකාරයෙන් දැඩි තෙහෙට්ටුවෙන් පීඩා විඳ ඇති බවය. සියයට 30ක් පමණ සිය රැකියාවලට පැමිණීමට පවා නොහැකි තත්ත්වයක පසු වූ බවද වාර්තා වේ. කොවිඩ්-19 නිසා නියුමෝනියා තත්ත්වයට මුහුණ දුන් රෝගීන් දිගුකාලීන කොවිඩ් තත්ත්වයට වැඩි වශයෙන් ගොදුරු වන බවක්ද හෙළි වී තිබේ.
දිගුකාලීන කොවිඩ් යනුවෙන් හැඳින්වෙන මෙම තත්ත්වය ඇති වන්නේ මක් නිසාද යන්න සම්බන්ධයෙන් විවිධ අදහස් තිබුණත් තවමත් ඒ පිළිබඳව නිශ්චිත මතයක් ප්රකාශයට පත් නොවේ. සිරුරේ බොහෝ කොටස්වලින් කොරෝනා වයිරසය ඉවත්ව තිබුණත් සමහර තැන්වල එය තවදුරටත් රැඳී තිබීම මෙයට හේතුවක් විය හැකිය යන්න එක් අදහසකි. ‘කෙනෙකුගේ බඩවැල්වල වයිරසය රැඳී තිබුණහොත් පාචන තත්ත්වයක් ඇති විය හැකි අතර ස්නායු පද්ධතියෙහි එය පැවතුණහොත් ගඳ සුවඳ රස නොදැනීමේ තත්ත්වයක් ඇති විය හැකියි.’ ලන්ඩනයේ කිංග්ස් කොලෙජ්හි මහාචාර්ය ටිම් ස්පෙක්ටර් සඳහන් කරයි. තවත් අදහසකින් පැවසෙන්නේ කොවිඩ්-19ට ගොදුරු වන කෙනෙකුගේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය නැවත සම්පූර්ණයෙන්ම සාමාන්ය තත්ත්වයට පත් නොවීමට ඉඩ ඇති බවයි. මෙය විවිධ ආබාධවලට තුඩු දෙන්නක් විය හැකි බව මෙහි දී අනුමාන කෙරේ. කොරෝනා වයිරසයට එරෙහිව ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය සටන් කිරීමේ දී එය අධි ක්රියාකාරිත්වයක් පළ කිරීම නිසා එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සිරුරේ විවිධ අවයවවලට හානි සිදුවීමේ ඉඩක් ඇති බවද මේ සම්බන්ධයෙන් පළ වන තවත් අදහසකි.
කොවිඩ්-19 නිසා සිරුරේ පරිවෘත්තිය ක්රියාවලියට යම් යම් බලපෑම් ඇති විය හැකි බවටද අදහස් ඉදිරිපත්ව තිබේ. කොවිඩ්-19 වැලඳුණු ඇතැම් රෝගීන් ඒ නිසාම දියවැඩියා රෝගයට ගොදුරු වී ඇති බවද වාර්තා වන අතර ඔවුන් සිය රුධිරයේ සීනි ප්රමාණය පාලනය කිරීමේ දී බොහෝ ගැටලුවලට මුහුණ දී ඇති බව ද සඳහන් වේ. කොරෝනා වයිරසය මොළයේ සැකැස්මටද යම් බලපෑම් කරන බවට මතයක් ඇති අතර මේ සම්බන්ධයෙන් තව දුරටත් අධ්යයනයන් සිදුවෙමින් ඇති බව පැවසේ. එමෙන්ම අසාමාන්ය ලෙස රුධිරය කැටි ගැසීම, රුධිර නාළවලට හානි සිදුවීම වැනි තත්ත්වයන්ද ඇතැම් රෝගීන්ගෙන් වාර්තා වී ඇත. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය වරක් අනතුරු අඟවා තිබුණේ කොවිඩ්-19 නිසා ඇතිවන බලපෑම් හේතුවෙන් ඇතැමුන්ට අඩු වයසින් හෘදය වස්තුවේ ගැටලු ඇති වීමේ ඉඩක් පවතින බවයි.
වයිරස ආසාදනවලින් පසු යම් කලක් ගත වනතුරු යම් යම් බලපෑම් පැවතීම සාමාන්ය තත්ත්වයක් ලෙස පිළිගැනේ. නමුත් කොරෝනා වයිරසය සම්බන්ධයෙන් දැකිය හැකි විශේෂත්වයක් ලෙස විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ එම බලපෑම් වඩාත් ව්යාප්ත වූ, වැඩි කාලයක් පවතින සහ වඩාත් බරපතළ තත්ත්වයේ ඒවා වීමයි.
සහන් වික්රමගේ